ڕه‌شه

Tuesday, August 09, 2005

هاتمه‌وه

ڕێم که‌وته ئێره، وه‌بیرم هاته‌وه سه‌رده‌مێک کۆخێکی ئاوهام هه‌بوو!

ده‌رک و دیواری ساغه، ده‌ربیجه‌ی به قوور گیڕاوه! به ته‌مای جیرانان بووم بۆم چا که‌ن، ساڵ ڕابرد و وه‌ک خۆیه‌تی.گوتم با قۆڵی ڵێهه‌ڵکه‌م،که‌چی کراسه‌که‌م قۆڵ‌کورته. گوتم با پشتێندان تونگ که‌م، که‌ چی پشتێند ئێستا هه‌ر تایبه‌تی شه‌وئاهه‌نگه‌کانه (خه‌بات: قنگ‌بادان)
گوتم با ده‌لینگان ده‌ گۆره‌وی باخنم، که چی قاچ رووته و ده‌لینگ هه‌لکشاونه‌ سه‌رووی چۆکان.
له پێشه‌کی و نیشانه‌ی خۆ ساز کردنێ تاقه‌شتێ پێم ده‌کرێ، نه‌ققاندنه.
ئه‌ویش ئه‌ح!


-------------
ده‌ربیجه: په‌نجه‌ره
جیران: هاوسێ
تونگ: توند، تون یش گوتراوه!
ده‌لینگ: قۆڵی پانتۆڵ!
باخنم: بئاخنم، تێی ڕاکه‌م (بیلامانێ)

Wednesday, October 20, 2004

چ دیار نه‌بوو، به جووته چاویان له په‌نجه‌ره‌یه‌ک بڕیبوو ڕوو به ده‌ریا. که چی له به‌ر مژ و ورده باران، ده‌ریا نه‌دیترا، ته‌نانه‌ت ده‌نگیشی نه‌ده‌بیسرا.
سوله‌یمان به ده‌م باوێشکه‌وه گوتی: خۆ نایبڕێته‌وه! ڕه‌حمه‌تێکی خوێنتاڵه.
له‌یلا بزه‌ی هات و سه‌ری له‌قاند. به په‌شیمانییه‌وه سوله‌یمان کوتی: ببوره، مه‌به‌ستم باران بوو.
- چ نییه، کابرا ناوی ڕه‌حمان بوو. هه‌ر ڕه‌حمه‌ت نییه خوێنتاڵه، ڕه‌حمانیش زۆر جار وان!
وه‌عد وا بوو باسی ڕابردوو نه‌که‌ن، به‌ڵام چۆن شتی وا ده‌بێ؟ دوای ده‌ ساڵێ یه‌کتریان دۆزیبۆوه. ڕابردوو هه‌وێنی ناسیارییان بوو و ڕابردوو لێکی هه‌ڵبڕیبوون. ئێستاش به ته‌ما بوون ڕابردووی نیزیک له یاد بکه‌ن و ڕابردووی کۆن بژێننه‌وه.

*‌*‌*‌*
سوله‌یمان بریاری خۆی دابوو، به ته‌ما بوو بیانوویه‌ک بدۆزێته‌وه و نێوانی له گه‌ڵ له‌یلا
ببڕێته‌وه. دوای دوو ساڵێ دڵداری و ئه‌وینی ئه‌فسانه‌یی، کچێکی جوانتر، منداڵتر و له‌به‌ردڵانتریان پێ ناساندبوو.
به ته‌ما بوو ئه‌مجاره هه‌ڵه‌کانی دووپات نه‌کاته‌وه و به ئه‌زموونی خۆی نه‌شمیلی بێ‌ئه‌زموون ڕا بهێنێ و به‌ دڵخوازی خۆی "گه‌وره‌ی" کا.

له‌یلا نه‌یده‌زانی چ بکا. به دڵ بڕوای به ئه‌وین و خۆشه‌ویستی بوو که چی مێشکی و هاواله‌کانی شتێکی تریان ده‌کووت. ڕه‌حمان خوێنده‌وار بوو، قسه خۆش بوو و له هه‌نده‌ران ده‌ژیا. گه‌رچی ده‌یکووت ده‌وله‌مه‌ند نییه، به‌ڵام زۆر به باشی بۆ بنه‌ماڵه‌ی ده‌نارده‌وه. به ئه‌زموون و دونیا دیته‌ش بوو. سوله‌یمانیش " هه‌ر خۆشی ده‌ویست".
ئێستاش نه‌یزانی چۆنی سوله‌یمان له کۆڵه خۆ کرده‌وه، ته‌نیا له بیریه‌تی پێی ده‌کووت هه‌ر بگاتێ له ڕه‌حمان جیا ده‌بێته‌وه و وا ده‌کا سوله‌یمانی ڕا بکێشێ.!

* * * *
سوله‌یمان نه‌شمیلی خواست. کڵاوی عیسای له سه‌ر مووسا دانا. به ته‌مای ده‌وڵه‌مه‌ندیی هاسان قۆڵی زۆرانی بڕی، تا وای لێهات خۆشی جێی لێژ بوو.
ماڵ و منداڵی هه‌ڵگرت و تورکیه هاتم!چی له‌و که‌ڕه کرمانجانه که‌متر بوو. هه‌ر چی سه‌رده‌مێک کۆڵه‌وه‌ژێکی بۆ که‌چه ئاغاوه‌تێکیش هه‌ڵگرتبوو یا دوو په‌ڕی ڕۆژنامه خوێندبۆوه خۆی ده‌رباز کردبوو. سوله‌‌یمان چوار ناسیاویشی هه‌بوو بتوانن به‌ڵگه‌ی حیزب و میزبێکیشی بۆ جێبه‌جێ بکه‌ن.
ئه‌ورۆپا خۆت بگره، سوله‌یمان دێت. هێنده‌ی پێ نه‌چوو، له به‌ر ساڵح و پاکێ ، نه‌شمیل به شه‌قان ده‌ری کرد. ئاخ ئه‌وروپا چۆن خه‌ڵکی ده‌گۆڕی!ئه‌و نه‌شمیله‌ی له ته‌نگانه دا مته‌قی لێوه‌ نه‌ده‌هات و قه‌ت نه‌یگوتبوو نا، له فه‌رحانی دا ماڵ به ده‌رت کا!

له‌یلاش دوای مێرد کردن هه‌ندێکی - پێنج شه‌ش سالان- پێ چوو بزانێ ڕه‌حمان هاوشانی ئه‌و نییه. ئه‌و پێنج شه‌ش ساڵه‌ش تا زمان فێر ده‌بی و ده‌زانی چ باسه پێویسته. خۆشی ده‌یزانی و هه‌موو ده‌یانزانی "ته‌مه‌نی زۆر" و "دڵ مردوویی" ڕه‌حمان بیانوون.
ئه‌وانی پتر له‌یلایان ده‌ناسی لێیان بیستبوو: ژیان به بێ ئه‌وین ژانه.

** ** **
مژ و ورده باران! ده‌ریایه‌کی بێده‌نگ و جووتێ ئه‌وینداری دڵ بریندار. شه‌مێکی نیوه سووتاو و دوو په‌رداخی به‌تاڵ. نه‌رمه ئاهه‌نگێکی به سۆز....
له‌یلا ئانیشکی دادا و ده‌ستی خسته ژێر چه‌نه‌ی: ئه‌و جاره ناهێڵم وام به سه‌ر بێ! ئه‌زموونم هه‌یه. سوله‌یمانیش هێنده قووڵی تێناگرێ. به ڕۆمانس و شێعر و قسه‌ی خۆش که‌ری ده‌که‌م! .. کۆنه‌ یاری خۆمه! له باره‌که‌ی ده‌زانم.
سوله‌یمان گه‌رم دا هاتبوو. ته‌کیلا و قسه‌ی خۆش ورده ورده ده خه‌ویان ده‌کرد: ئه‌و جاره شلی ناکه‌م. هه‌ندێ خۆ ده‌گرم. ناهێڵم ئه‌وه‌ش وه‌ک نه‌شمیل یاخی بێت....

Friday, September 17, 2004

بریا بۆم بكرێ، سه‌رم لا به‌رم
له ناو ژوورێك دا حه‌شاری بده‌م
له ناو ژوورێكی تاریك و بێده‌نگ
ده‌رگای لێ داخه‌م، بۆ ماوه‌یه‌كی!

له جێگه‌ی سه‌رم دارێك شین ببێ
سێبه‌ر بخاته سه‌ر شان و له‌شم.
له سای سێبه‌ری، بۆ ماوه‌یه‌كی
وچانێ بده‌م، وه‌حه‌سێم هه‌ندێ‌
                                 نازم حیكمه‌ت؟؟

ئه‌‌و شێعره وه‌ك له بیرم بێت، ئاوهایه. چوون دڵنیا نیم  به ته‌واوی له بیرم مابێ، ئه‌و"؟؟"یه‌م له پێش داناوه.
نازم حیكمه‌ت كاتێ ئه‌و شێعره‌ی دانا، چه‌ند سالێ بوو خه‌ریكی حه‌سانه‌وه بوو، كه چی سه‌ر و چاو و گوێ، حه‌سانه‌وه‌یان لێ تاڵ كردبوو!

Monday, August 30, 2004

ده‌رمان

له په‌نا كووره ته‌نه‌كه‌ كه‌م تینه‌كه‌ دا لێفه‌ی له خۆ هالاندبوو. ده‌مه‌و ئێواره‌یه‌كی ناوچاوان گرژی زستان، له خوێندنه‌وه به ده‌ر چ نه‌بوو بیكا.
ورده ورده ژووره‌كه تاریك داده‌گه‌ڕا و ئه‌نوه‌ر چاوه‌كانی  له كتێبه‌كه نیزیكتر ده‌كرده‌وه. ده‌یزانی ده‌بێ هه‌ستێ و چراكه‌ی هه‌ڵ‌كا، كه چی خۆی ده‌خافڵاند. به هیوا بوو یه‌‌ك وه‌ ژوور كه‌وێ و قامكێك به دوگمه‌ی چراكه دا بگرێ. ده‌مێك بوو وای لێهاتبوو، ده‌بوو یه‌كیتر دیار بێ تا داوای ئاو و چای لێبكا. چه‌ندی بۆی كرابایه میزی ڕاده‌گرت تا كه‌متر بچته ده‌رێ. خواردنیش هه‌ر وه‌ها، له به‌ر ده‌میان دا نه‌نابایه، نه‌یده‌خوارد.
خۆی له په‌نا سۆبه‌كه گرمۆڵه ده‌كرد یا لێفه‌یه‌كی له‌خۆی وه‌رده‌پێچا و چاوی ده كتێبه‌كانی ده‌بڕی. وه‌ نه‌بێ بیان خوێنێته‌وه یا پێیان دا بچێته‌وه، ڕسته‌یه‌كی ده‌ست پێده‌كرد و نه‌ده‌گه‌یشته‌ بنی ڕسته‌كه، هۆشی لێ نه‌ده‌ما. بیری له مردن ده‌كرده‌وه و چۆن مردن. دڵنیا بوو ده‌مرێ. له چاوه‌ڕێ بوون به ده‌ر چێدی پێ نه‌ده‌كرا!
نه‌خۆشخانه‌ و دوكتوریان پێ كردبوو، هه‌موو ده‌یان كوت هیچی نییه. له خوێن و میز و ئه‌شعه‌ دا چ نه‌خۆشی دیار نه‌بوو كه چی به جێ و بان كه‌وتبوو. نووشتوو و دوو‌عایان بۆ نووسیبوو و كۆڵێكیان ئاوه نووشتوو ده‌رخوارد دابوو، چ چاتر نه‌ببۆوه.
گومانی دڵداریان لێ كردبوو، به دایك و باب و پووران به ته‌ما بوون ناوێكی لێ ببیسن هه‌تا وه‌خۆ كه‌ون، كه چی كه‌س له گۆڕێ دا نه‌بوو. هه‌موو هه‌ر چاوه‌ڕێ بوون...
                                                       ****
ده‌نگی ئاواڵه بوون و پێكدادرانی ده‌رگا و كۆخه و نیخه‌ی سینگی بابی هات. مام كه‌ریم ده‌رگای كرده‌وه، هاته ژوورێ و چرای پێ‌كرد. ئه‌نوه‌ر سلاوێكی كرد و چاوی بڕیه‌وه جه‌غزه‌كانی كتێبه‌كه. بابی پرسی: ئه‌ی ماڵێ له كوێن؟
كه چی جواب نه‌بوو، دیسان به تووڕه‌یی پرسی. ئه‌نوه‌ر سه‌ری هه‌لێنا: بابه ده‌مرم! بلێی كه‌ی بمرم؟ 
بابی هێرشی بۆ هێنا: كوڕێ نه‌شمری ده‌تمرێنم!
خاكه‌نازی كووره‌ی لێ ده‌ست دایه، هه‌تا ئه‌نوه‌ر بزانێ چ باسه سێ چوارێكی وێ كه‌وت، خاكه‌ناز به‌ربۆوه و هه‌تا مام‌كه‌ریم هه‌لیگرێته‌وه ئه‌نوه‌ر به پێخواسی گه‌یشته ماڵی خوشكی.
                                                      ****
- ئه‌دی كاكی خۆم، له ترسی مراندنێ ئێستا و ئێستاش نه‌خۆش نه‌كه‌وتم.

Thursday, July 29, 2004

گه‌ڕی هه‌وه‌ڵ
 به‌زه‌ییم به خۆ هات. قاقای من و بێده‌نگی و سه‌ر سوڕمانی كابرای سه‌رتاش! هه‌ر دووك سه‌یر بوون. تا ئێستا هه‌موو جارێ كابرا زۆری ده‌كوت و ئه‌من ته‌نیا به له‌قاندنی سه‌ر و چاو جوابم ده‌داوه. ئێستا پێی سه‌یر بوو، هه‌ر دانیشتمه سه‌ر كورسی سه‌رتاشین و چاوم به خۆ كه‌وت، پێكه‌نیم!
پرسی: چ بوو، به چی پێده‌كه‌نی؟
 - به گه‌ڕی هه‌وه‌ڵ، هه‌وه‌ڵ بازنه‌ی به‌تاڵی ته‌پڵه‌ سه‌رم.
چاوێكی لێ كردم و سه‌رێكی ڕاوه‌شاند، وه‌ك تێنه‌گه‌یشتبێ یان پێی سه‌یر ببێت.
تا ئێستا هه‌ر چه‌شنێك كه‌چه‌لیم هه‌بوو، ئه‌وه دووهه‌میشم لێ په‌یدا بوو. ئه‌و دوو ئاوێنه به‌رامبه‌ر به یه‌كه‌ی دوكانی كابرای سه‌رتاش، پاش سه‌ر و ته‌پله سه‌ره ڕووتاوه‌كه‌میان هێنایه به‌ر چرایه.
تا ئێستا هه‌ر كه‌چه‌ڵی ته‌پ‌ته‌پی بووم! ناو چاوانم ورده ورده هه‌لده‌كشا سه‌رتر. له دوو لاوه كاكۆڵم ته‌نكتر و به‌ر ته‌سكتر ده‌بوو. سرووشتیش بۆ قه‌ره‌بوو كردنی ئه‌و موو وه‌رینه، ڕدێنمی پڕتر و چڕتر كرد و كۆڵمه‌م ڕه‌شتر و دواتر سپیتر چوو.
به هه‌ڵكشانی جه‌غزی سه‌رم، جه‌غزی ردێنیشم هه‌ڵده‌كشا
 ئێستا گه‌ڕه‌كانی كه‌چه‌لیش ده‌ستیان به گه‌وره‌تر بوون و خۆ نواندن كردووه. بوومه كه‌چه‌لی گه‌ڕگه‌ڕیش.
ئاخ بۆ كلاوێكی میل‌چن. چ نه‌بێ ئه‌و گه‌ڕانه‌ی پێ ده‌شاردرێته‌وه. یا پێچ و كلاوێكی ڕێشووداری گوڵ ورد!
ئاخۆ بڵێی له چ شوێنێك ئه‌و تووكانه سه‌ر هه‌ڵده‌نه‌وه؟ بڵێی پاشمل و قورقورۆچكه‌م تووكیان لێ شین ببته‌وه؟ یان له پشت و زگم هه‌ڵده‌نه‌وه؟
چ چارم نه‌ماوه. ده‌بێ له ماڵی خۆم دوو ئاوێنه‌ی له به‌رامبه‌ر یه‌ك دانێم. هه‌موو ڕۆژێش جارێكی چاو له ته‌پڵه‌سه‌رم كه‌م، ئاخۆ كه‌ی ئه‌و گه‌ڕانه‌ ده‌بنه جیرانی ته‌‌پی ناوچاوانم. ئه‌مجار شانازی  ته‌واو كه‌چه‌ڵ بوونم پێ ده‌بڕدرێ!
ده‌بمه كه‌چه‌ڵی"خوا شوكری"، سیمام ماقووڵ ده‌بێ و بۆ وه‌زیر و وه‌كیڵ ده‌بم. ده‌بێ هه‌تا ئه‌و كاته هه‌ندێكیش خۆ قه‌ڵه‌و كه‌م، هیچ شتێ ناشیرنتر له كه‌چه‌ڵی كز و ڕیوه‌ڵه و قه‌ڵه‌وی كاكۆڵ‌دار نییه!!!



 

Tuesday, June 29, 2004

دوو قامكانی به‌ره‌و چاو وچڕی كه‌ماڵ ڕاداشت و به خوو لێ كردن ڕایچله‌كاند. كه‌ماڵ سه‌ری به‌رز كرده‌وه : ماڵت نه‌شێوێ مه‌لا برایم، زه‌نده‌قم چوو!
مه‌لا برایم لێی پرسی: چییه؟ كامه خانوو پردت رۆخاوه؟ خووریت ئاو بردوویه، بزن و مه‌ڕت گورگه‌خۆر بوون، چ قه‌وماوه؟
ڕه‌‌حمان هه‌ڵیدا: ده‌رده ژنه، مه‌لا! نه چاوی ده‌بینێ و نه گوێی ده‌بیسێ... جار جاره‌ نه‌ققه‌یه‌كی له به‌ره‌و دێ.. پێم وا نییه گیای به‌هارێ بخوا. كه‌وشت دا نه‌كه‌نی مه‌لا، به پێخواسی نایگه‌یه‌ی!
برایمیش به هه‌ر جار به مه‌لا بانگ كردنێ ده‌گه‌شاوه و گه‌ز گه‌ز باڵای ده‌كرد. خڕڕه‌یه‌كی له ته‌سبێحان هێنا و گووتی: چ نییه، كار له پیاوان ده‌قه‌ومێ...
ڕه‌حمان به پێخواسی هه‌لینگی دایه ناو قسان: نا، مه‌لا برایم، ئه‌و جاره كاره‌كه له كچه‌ش قه‌وماوه، قه‌وڵ وایه بۆ به‌هارێ جه‌میله‌ی له ئامۆزاكه‌ی ماره كه‌ن. ئه‌و هه‌تیوه‌ش له جێی هه‌ڵگرتن و داوا كردن ئه‌وه سه‌ری خۆی ده قوڕێ ناوه و نووكه نووكێتی..
كه‌ماڵ تووڕه بوو: برۆ هه‌تیو، كوا باوی هه‌ڵگرتن ماوه. مه‌گین به كۆڵان هه‌ڵیگرم، ده‌وری ئه‌سپ و سواریش نه‌ماوه..
مه‌لا برایم پرسی: ئه‌ی بۆ داوای ناكه‌ی؟ مه‌لا ئه‌وه من هه‌م ، دوو شاهیدی حیزمان كه‌مه.. ئه‌نكه‌حتۆكه و زه‌وه‌جتوكه..بیبڕه‌وه و خه‌لاس بوو.
كه‌ماڵ جوابی داوه: بابم ڕازی نییه، مامی جه‌میله‌ش كوێخای تایفه‌یانه و به بووكی خۆم، بووكی خۆم ئه‌وه قسه‌ی ده‌باته سه‌رێ.
برایم پرسی: جا بۆ مامی؟ خۆ سۆفی كه‌ریمی بابی به ته‌مه‌نتره و ردێن سپییه.
-  بابی له مزگه‌وتێ توڵاوه‌ته‌وه، هه‌ر خه‌ریكی ته‌لیله و ورده نوێژانه، مامه حاجیش بۆته دم‌ڕاستی جه‌ماعه‌تێ..
مه‌لا برایم له سه‌ره خۆ و ده‌نكه ده‌نكه ووشه‌كانی دایه ده‌رێ: چ نییه! بابت ڕازی ده‌كه‌م و سۆفیشت بۆ كه‌ر ده‌كه‌م، به مه‌رجی كه‌وا و پانتۆڵێك.
كردمان؟
- جا بۆ نا، وه‌ڵڵا ده‌ستیشت ماچ ده‌كه‌م. كه‌وشێكیشی ده‌خه‌مه‌سه‌ر.


كه‌ماڵ سه‌ری داخستبوو و ڕیشاڵه‌كانی فه‌رشه‌كه‌ی ده‌بژارد. مامه‌ حاجی جه‌هه‌نده‌می له نێو چاوان ده‌باری. بابی كه‌ماڵیش پاڵی وه‌ پاڵی سۆفی كه‌ریم دابوو به جووته خه‌ریكی پاكانه‌ی گوناحان بوون، هه‌ر خوڵه‌ی ده‌سبێح و گوناحێك پاك ده‌بۆوه‌ ... كه چی گوناحی ئیمانداران هه‌ر بنه‌ی نه‌ده‌هات.
مه‌لا برایم ڕووی كرده سۆفی كه‌ریم و به نه‌رمی وه‌عزی دادا: سۆفی كه‌ریم گیان! خۆ تۆ له من شاره‌زاتری. حه‌دیسه و بینایی چاوان فه‌رموویه‌تی: "ان الله جمیل ه و یحب الكمال". بزانه كه‌راماتی پێغه‌مبه‌ری چه‌ند بووه، ئه‌و سه‌رده‌می زانیوێتی جه‌میله و كه‌ماڵ یه‌كتریان خۆش ده‌وێ. بیكه و به خاتری پێغه‌مبه‌ری، دوو دڵان لێك مه‌كه..
حاجی نه‌ڕاندی: فه‌قێ برایم ئه‌وه چ ده‌كه‌ی، كوا ئه‌و عه‌دیسه وایه، جه‌میل ڕاسته نه‌ك جه‌میله، جه‌ماڵیشه نه‌ك كه‌ماڵ....كوا ئه‌وه دینه؟..
مه‌لا برایم چ وه خۆی نه‌گرت: ماڵت نه‌شێوێ حاجی! ئه‌تۆ عومرێكه محه‌ممه‌د و عه‌لی له من ده‌كه‌یه معه‌ممه‌د  و حه‌لی، ده‌با ئه‌منیش جێگۆركێكی جه‌ماڵ و كه‌ماڵان بكه‌م، خۆ كابه كه‌چ نابێ...
هه‌موو له ژێره‌وه وه حیلكه حیلكیان ده‌هات. سۆفی كه‌ریم به بزه‌وه سه‌ری هه‌ڵێنا و زاری هه‌ڵپچری: به مه‌باره‌كی قسه‌ی پێغه‌مبه‌ری، قسه‌ت ناشكێنم مه‌لا برایم. كچه‌كه‌م و ماڵێ ڕازی بن، خزمایه‌تیمان سه‌ر ده‌گرێ...

مه‌لا برایم بریقه‌ بریقی ده‌هات، كه‌وش و كه‌وا وه‌های تازه كردبۆوه كه‌س ده‌م وچاوی گرۆی نه‌ده‌دیت. كه‌ماڵیش له خۆشیان هه‌ر جیفڕكی ده‌دا. كۆمه‌ڵێك تازه لاویان له ده‌ور بوو گۆیان له قسه‌كانی برایم گرتبوو و چاوه‌ڕێی چاوه‌شان و گه‌ڕی هه‌ڵپه‌ركێ بوون. نه‌سیحه‌تی ده‌كردن: كوڕینه، بێ شه‌رعێ مه‌كه‌ن، حه‌ز لێكردوویی چی به دواوه نییه، له دڵ‌شكان و حه‌یا چوون به ده‌ر چی به به‌ره‌وه نییه.  ئه‌گه‌ر كردووشتانه ئه‌وه بۆ خۆتان به سه‌رتان هاتووه و ده‌زانن ڕێی خوار چۆنه. تۆبه‌یه‌ك و ڕاسته‌ڕێ....
ڕه‌حمانیش هه‌ڵیدایه: ئه‌گه‌ر لێشتان قه‌وما و به هیچ چارتان نه‌هات، مه‌لا برایمی بنێرنه خوازبێنێ، ڕاستی ده‌كاته‌وه....

Thursday, June 17, 2004

جارێ بۆ ماوه‌یه‌كی كورت پێم ناكرێ ئه‌و ژووره هه‌ڵوه‌ژێرم. ته‌پ و تۆزی ته‌مبه‌ڵی هێنده زۆره جارێ ده‌روه‌ستی نایه‌م و خۆم لێ وه‌شاردووه. بمبوورن ئه‌گه‌ر پێم نه‌كراوه وه‌ڵامی سڵاوان له كاتی خۆی دابده‌مه‌وه.
به زووترین كاتێ پێم بكرێ بۆتان قه‌ره‌بوو ده‌كه‌مه‌وه!

Tuesday, May 18, 2004

یه‌ك و دوو

ڕه‌حیم به گرمه‌ گرم هاته‌ سه‌رێ. زرمه‌ی پۆتینه‌كانی له پێ‌پلیكانان دا ده‌نگی ده‌داوه. وه‌ژوور كه‌وت و سلاوی كرد، به جنێوان جوابیان داوه:...گوێلپار...ئه‌و گرمه‌گرمه‌ت له چییه...یه‌یلاخ...ساحه‌ب ماڵمان بۆ لێ وه‌خۆ ده‌خه‌ی!..
سه‌یر بوو، چ جوابی نه‌دانه‌وه. هه‌موو ڕۆژێ ده‌هات و شه‌ڕه جنێو بۆ ماوه‌یه‌كی به‌رده‌وام ده‌بوو. به ته‌نێ جوابی چلانی ده‌داوه. جه‌ما‌عه‌ت خه‌ریكی قوماری خۆیان بوون. چاوێكی لێ كردم و له بن لێوان ورته‌یه‌كی هات. چم گوێ لێ نه‌بوو، به‌ڵام چاوه‌كانی بزه بزیان ده‌هات. به ته‌ما بووم ته‌خته‌كه‌ی بێنمه‌ گۆڕێ، به‌ ده‌ست تێی‌گه‌یاندم كاری پێمه. چووینه پێشخانه‌ی.
- لێم وه‌رگرت.!
- به ڕاستته، كه‌ی؟
- ئه‌ورۆ، له به‌ر ده‌رگای خۆیان ڕامگرت و لێم هه‌ستاند.
- ده‌ پیرۆزه، به ته‌مای كه‌نگێ قسه‌ی ده‌گه‌ڵ بكه‌ی.
- بۆیه هاتوومه ئێره، هه‌تیو. ده‌ریان كه با بتوانم .
- هه‌ر وا به هاسانی، ده‌ریان كه‌م بۆ تۆ چۆڵ بێ،  ببمه بنێشته خۆشكه‌ی جه‌ماعه‌تێ! بۆ خۆت كه‌ری هه‌تیو. ده‌بێ ڕاوه‌ستی تا نه‌ختێ دره‌نگ ده‌بێ و وێكرا وه‌ده‌ر ده‌كه‌وین. كلیده‌كه‌ت ده‌ده‌مێ، خۆت بده‌زه‌وه و وه‌ره‌وه ماڵێ.
- نا، وام لێ مه‌كه، به جێم مه‌هێڵه. ئه‌من چ لێی نازانم. ده‌بێ له په‌نام بی و یاریده‌م بكه‌ی. ده‌نا وه‌ك كه‌رێ ده‌ قوڕێ ده‌چه‌قێم...
ده‌نگی پێیه‌ك قسه‌كانی پێ بڕی. خۆشناو هات و سێ به سێ چووینه‌وه ژوورێ. چیدی باسمان نه‌كرد هه‌تا وێرای جه‌ماعه‌ت چووینه‌ ده‌رێ. له سووچێكی كلیده‌كه‌م دایه و خۆی دزیه‌وه.
.
.
ژووره‌كه تاریك بوو، چره‌ دووكه‌ڵی سیغاریش چاوی ده‌برژانده‌وه. چراكه‌م هه‌ڵ كرد و دیتم له سووچێكی دیوه‌كه دانیشتووه، ته‌بڵه‌ی به‌رده‌ستی پڕی قونچكه سیغار بوو. خه‌مێكی گران له سیمایدا دیار بوو. پێش سڵاو داوای سیغاری لێ كردم!
- چییه! چ بوو. نه‌كا بابی ته‌له‌یفوونی هه‌لگرتبێ.
- نا بۆخۆی بوو.
- ده‌ی...
- ده‌یده‌ی.. هه‌ندێك قسه‌مان كرد و دواتر كێشه‌مان لێ په‌یدا بوو!!
- جا هه‌وه‌ڵ ته‌له‌یفوون و كێشه؟ له سه‌ر چی؟
- له سه‌ر منداڵـ....
من و خۆشناو هه‌ر دووكمان له قاقای پێكه‌نینمان دا. ئه‌وه هه‌وه‌ڵ جار بوو ڕه‌حیم به ته‌له‌یفوون بیهه‌وێ ده‌گه‌ڵ كچێك قسان بكا و پێم وایه هه‌ر هه‌وه‌ڵ جار بوو ده‌گه‌ڵ كچێكی وه‌ك خۆشه‌ویست بدوێ، كه چی به په‌له له سه‌ر منداڵ كێشه‌یان لێ ساز ببوو.
بۆ خۆشی وه پێكه‌نین كه‌وت. بۆی گێڕاینه‌وه. ڕه‌حیم باسی دوو منداڵی كچ و كوڕی كردبوو و دڵداره‌كه‌ی كووتبووی تاكه منداڵێك! .. نه‌سازابوون..
هه‌موو ئه‌و شێعرانه‌ و ئه‌و قسه‌ جوانانه‌ی ده‌یهه‌ویست باسیان بكا، له‌ یادی چووبۆوه.. سه‌ر و بنی قسه‌كانیان باسی چه‌ند منداڵ بوون بوو! هه‌تا باوكی كچه‌ هاتبۆوه و كچه‌كه ته‌‌له‌یفوونی دانابۆوه!
.
.
شایی ڕه‌حیم بوو. ئێمه‌ش سه‌رخۆش. یه‌ك هه‌ڵیده‌دا: یه‌ك، ئه‌ویتر بۆی ده‌قۆزته‌وه: نا دوو، سێهه‌می جوابی ده‌داوه: یه‌ك به‌سسه! دوو زۆره!...
بووك و زاواش به حه‌یاوه سه‌ریان به‌ردابۆوه خۆیان لێ گێڵ ده‌كردین. پته‌شت لێدابان ده‌قه‌ڵشان.
.
.
خۆشناو بۆی نووسیوم: "... دوێنێ دوای ‌ ساڵێك ڕه‌حیمم دیته‌وه. هاتبوو بۆ نه‌خۆشخانه كوڕه‌كه‌ی خه‌ته‌نه بكا. ئه‌وه سێهه‌م كوڕ و پێنجه‌م مندالێتێ. باسی چۆنێتی به‌رگری له منداڵ بوونی ده‌پرسی. بۆخۆی به نایلۆن ڕازی نییه و خێزانی به حه‌ب خواردنێ تێك ده‌چێ. هیچ كامیشیان لووله‌یان نابه‌ستن. ده‌یكووت له ڕه‌شید بپرسه، بزانه له هه‌نده‌ران حه‌بی وا هه‌یه بۆ پیاوان، به‌رگری له منداڵ بوون بكات و چ زه‌ره‌ری نه‌بێ.
 پێم وا نییه شتی وا هه‌بێ، به‌ڵام ڕاسپارده چیان له سه‌ر نییه، ئه‌گه‌ر شتی وات پێ شك دێ بۆی بنێره، خێرت ده‌گاتێ...."

Friday, April 30, 2004

به ژن دان

ئێواره دره‌نگانێكه و به‌همه‌ن لێی نابڕێته‌وه. چه‌ن سه‌عاتێك ده‌بێ باسمان بۆ ده‌كا و به زۆری ده‌یهه‌وێ بیسه‌لمێنێ ته‌نیا ڕێگه، ڕێگه‌ی ئه‌و و چه‌ك و سه‌رۆكه! مام قادری جگه‌ره‌فرۆش بزه‌ی دێتێ و ده‌ڵێ: كه‌ف و كووڵی جه‌وانییه. با تووشی به تووشی ژن ومنداڵ و قاڕ وقیڕه‌وه بێ، بزانه باسی چه‌ك وسه‌رۆكت بۆ ده‌كا...
له دووره‌‌وه جه‌لال بانگم ده‌كا. به ته‌مایه دوكانه‌كه‌ی داخا و بچێته‌‌وه ماڵێ. ماڵمان لێك نزیكه و هه‌موو ئێواران به یه‌كه‌وه ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی ده‌بڕین، به‌یانان ئه‌و به‌ره به‌یانی زوو له ماڵ ده‌ر ده‌كه‌وێ و من له خه‌وی به‌یانیم ناده‌م. كێیه به به‌ره به‌یانی زوو كتێبی بكڕێ؟
نێوچاوانی گرژه و لێوه‌كانی ده‌كرۆژێ. لێی ده‌پرسم چ بووه؟ 
ده‌ڵێ: دیسان هاتبوو! زۆریم لێ ده‌كا. ده‌ترسێم تووشی كێشه‌م بكا. ده‌ڵێ هه‌ر نێوی تۆم له‌سه‌ر بێ ڕازیم. چیتر به بێوه‌ژنم نه‌ناسن، به باغی بێ په‌رژین!
باسی كاڵێی كچه‌پووری ده‌كا. خاوه‌ن ماڵی منه و دوو منداڵی شه‌ش حه‌وت سالانه‌ی هه‌یه. مێرده‌كه‌ی له هات وچۆی قاچاغ دا له ڕێگه‌ی تارانێ دا تێدا چوبوو.  كاڵێ مابۆوه و دوو منداڵی سه‌ر و پێچكه و ماڵێكی نیوه ته‌واو.
جه‌لال یاریده‌ی ده‌دا و چی بۆ سێ منداله‌ی خۆی كڕیبایه بۆ منداله‌كانی كاڵه‌شی ده‌كڕی. ماوه‌یه‌ك بوو كاڵێ خۆی لێ خۆش كردبوو، جا به ئیشتیا بێ یا ناچاری...جه‌لالیش نه‌یده‌توانی به ماڵ ومنداڵی خۆی ڕا بگا و خه‌ونیشی به سه‌نیری تازه‌وه نه‌ده‌دیت. به گاڵته زۆر جاران به خه‌زووری ده‌گووت: كچێكت داومێ، وه‌ره چوارت بده‌مه‌وه وه‌ك خۆمان لێ بێته‌‌وه..
له ڕێگه‌ دا هه‌ر باسی ئه‌وه‌مان كرد چۆن كاڵێی له كۆڵ كه‌ینه‌وه. هاتینه سه‌ر ئه‌و ڕایه مێردێكی بۆ په‌یدا كه‌ین و شه‌ش حه‌وتێكمان هه‌ڵدا. قه‌وڵ وا بوو جه‌لال دانه دانه پێیان بڵێ و خوازبێنیان لێ بكا.
...
...
جه‌لال به سه‌ر سوڕمانه‌وه لێم ده‌پرسێ: بۆ كوێ بچم؟ له كوێ بیدۆزمه‌وه؟
ئه‌وه كاره ئه‌و هه‌تیوه كردی؟
مام قادر ده‌لێ: ده‌ڵێن له قه‌ندیل و داڵانپه‌ر بنكه‌یان هه‌یه. به‌ڵام زه‌‌حمه‌ته ئه‌وی چوو باڵیان، بێته‌وه!
جه‌لال سمێڵه‌كانی به ددانان ده‌قرتێنێ. چی بۆ ناكرێ. كاڵێ ده‌ڵێ: بۆخۆم ده‌چم، ده‌یهێنمه‌وه. 
به‌همه‌ن دوای سالێك و منالێك كاڵێی جێ هێشتووه. هه‌تا چاوی به كاڵێ كه‌وت، كووتی باشه. به زاوابه‌ندی چوو سه‌ر ماڵی كاڵێ. جه‌لال له لای ناسیاوێكی خۆی ئیشێكی بۆ دۆزیه‌وه. دوای سالێكیش له كار كردن ماندوو بوو و ڕێگه‌ی چه‌ك و سه‌رۆكی گرته به‌ر!
ده‌ڵێم: مام قادر چ بوو؟ نه‌تده‌گووت ماڵ ومنداڵی هه‌بێ، ئه‌و هه‌وایانه‌ی له بیر ده‌چێته‌وه؟
ده‌ڵێ: بڵێم چی ڕه‌شه‌! منداڵی ئه‌و ده‌ور و زه‌مانه‌ی كه‌س تێیان ناگا!
...
...
تازه چاوم چۆته سه‌ریه‌ك، ده‌نگی ترپه‌ی قامكێك له سه‌ر په‌نجه‌ره دێت. چاو لێ ده‌كه‌م. ڕه‌شاییه‌ك له به‌ر په‌نجه‌ره وه‌ستاوه. به ده‌نگێكی نزم ده‌ڵێ: لێم بكه‌وه كاك ڕه‌شید، بۆخۆمم. 
ده‌نگی ئاشنایه و ناچمه‌وه سه‌ری. ده‌پرسم: كێهه‌ بۆخۆم؟ كێی؟
ده‌ڵێ: به‌همه‌نم، به‌همه‌ن، ماڵت نه‌شێوێ. چۆن نامناسیه‌وه؟
دێته ژوور و چرای هه‌ڵده‌كه‌م. كز بۆت و چاوی ده قووڵ چووه. 
...
...
مام قادر ده‌ڵێ: نه‌مگووت؟! ماڵ و منداڵ نه‌یهێناوه؟ جا هه‌ر بڵێن پیر لێی نازانن.
ده‌ڵێم: مام قادر وا نه‌بوو. ماڵ و منداڵ پێیان نه‌كرا. نۆك‌ ناردیه‌وه. ده‌یگێڕاوه له چوارمانگه‌ی ڕابردوو دا یا شۆرباو نۆكی خواردوه یا شۆرباو له‌په.  چه‌ك و سه‌رۆكیشی به نۆكه‌وه له‌ به‌ر چاو كه‌وتوه!
ئێستاش كه‌س ناوێرێ نێوی نۆكێ له كن بێنێ!
 

Monday, April 05, 2004

سه‌رخۆشی

هێشتا ته‌واو هه‌ور به‌ری تاوی دانه‌گرتبوو كه ڕێژنه دایدا. پڕم دا كتێبه‌كانم و چوومه ناو ‌قاوه‌خانه‌ی. هێنده‌ی پێ نه‌چوو قاوه‌خانه پڕ بوو. جه‌لال به ته‌نیا پێ ڕ‌انه‌ده‌گه‌یی، چوومه یاریده‌ی. ئیستیكانه‌كانم بۆ ده‌شووشت و به‌تاڵه‌كانم كۆده‌كرده‌وه. مشته‌ری جه‌رگیش زۆر ببوون. سمایله كه‌تیش وه‌خۆ كه‌وت و برژاندن و هات و چۆی سه‌ر ئاوری وه‌ خۆ گرت. جار جاره‌ش له تووره‌كه‌ی به‌ر لاقی من شتێكی ده‌ر دێنا و له گیرفانی پانتۆله‌كه‌ی ڕا ده‌كرد و وه‌ده‌ر ده‌كه‌وت. دوای ماوه‌یه‌كی باران وه‌ستا و خۆش بۆوه. كابرایه‌كی ڕدێن بۆزی لادێی هه‌ستا بروا، كه چی سمایل نه‌یهێشت پاره بدا و دوای ده‌ست ماچ كردن به‌رێی كرد. قاوه‌خانه‌ش چۆڵ بوو و ماینه‌وه سێ به سێ. 
جه‌لال داوای قابێك ئاره‌قی له سمایلی كرد. ئه‌ویش هات و دوای پشكنینی تووره‌كه‌ ڕه‌ش گووتی: چم نه‌ماوه له هی خۆم به‌ده‌ر، ئه‌ویش لێم خواردۆته‌وه. ئه‌و بارانه به‌ره‌كه‌تی زۆر بوو. ده‌زانم كه‌م ماوه، به‌ڵام قه‌ناعه‌تێ بكه‌ن به‌شمان ده‌كا.
تازه بۆ كتێب بڵا‌و كردنه‌وه له سه‌ر عه‌رزی ته‌ر نه‌ده‌بوو. دانیشتم و ده‌گه‌ڵیان قرته‌مان له ئاره‌قی سمایله كه‌ت و جه‌رگی جه‌لالی بڕی.

تا ئه‌و كاته هێنده ئاوده‌نگی سمایلی نه‌ببووم. له دوكانی جه‌لالی یه‌كدیمان ده‌دیت و سلاوێك و ڕۆژباشێك. هێنده‌م به دڵ نه‌بوو. ده‌مزانی كۆنه‌ پێشمه‌رگه بووه و ئه‌و شانه كه‌ته یادگاری ئه‌و سه‌رده‌میه. به‌ڵام ئارام له گه‌ڵ ئاره‌ق فرۆشتن و جنێو دان و هه‌میشه سه‌رخۆش بوونه‌كه‌ی نه‌بوو، گه‌ر چی جار جار خۆشم لێم ده‌كری.

سه‌ر خۆش بۆین و كای كۆن به با كردن ده‌ستی پێ كرد. ته‌ڕایی بارانێ شانی سمایلی ڕه‌ژان خستبوو. جه‌لال لێی پرسی: سمه، هه‌تیو، تۆ و ده‌ست ماچ كردن؟ ئه‌و كابرایه ده‌بێ چ شێخێك و شه‌خسێك بێ؟
كووتی: ده‌روێش ڕه‌‌حمانه، كۆنه ئاشنامه، زۆری منه‌تبارم.
جه‌لال كووتی: هه‌تیو، له مندالیه‌وه ده‌تناسم. ئه‌تۆ چی و كابرای لادێی چی؟
كووتی: نه‌قڵی زۆره، ده‌بێ ڕۆژێكی بۆت باس بكه‌م.
جه‌لال گووتی: جا ڕۆژ له‌ورۆ باشتر. نه تۆ چت ماوه بیفرۆشی، نه‌ ڕه‌شید تازه چی پێده‌كرێ، منیش جه‌رگم نه‌ماوه. كه‌سیش تازه بۆ چای نایه. ده‌ست پێ بكه.
كووتی: پێشمه‌رگه بووم.  چوار میر منداڵی تازه پێگه‌یشتوو بووین له هیچ نه‌ده‌ترساین، ئه‌من و جه‌ماڵ و دڵشاد و مسته‌فا. ئه‌و شوێنی كه‌س نه‌یوێرابایه بچێ و كه‌س بۆی نه‌كرابایه، ئێمه ده‌چووین و ده‌مانكرد. سه‌رخۆشی هێز و گوڕی لاوێتی بووین، بڕواكه‌شمان هێنده‌ی دیكه سه‌رخۆشی ده‌كردین. سه‌رده‌می شه‌ڕی كۆمه‌ڵه و دێمۆكراتیش بوو. بۆیه‌ش هات و چۆ ئاسته‌م بوو و كه‌م كه‌س ده‌یوێرا به ناوچه‌ی حیزبێ دا تێبپه‌ڕێ.ڕۆژێكی بانگیان كردین. كووتیان دوو هاوڕێمان له شاره‌وه دێن بۆ بنكه. له فڵانه دێی ماونه‌وه. بچن بیان هێنن و به ئه‌سپایی به نێو جه‌ماعه‌تی دێمۆكرات دا تێپه‌ڕن. تا بۆتان ده‌كرێ به شه‌و هات و چۆیه بكه‌ن و خۆ له شه‌ڕ بپارێزن.
ئێمه‌ش ملی ڕێگه‌مان گرت. هاتینه‌ دێیه‌كه و ئه‌و دوو كه‌سه‌مان دیته‌وه. دوو میرمنداڵی وه‌ك ئێمه و هه‌ندێ به ته‌مه‌نتر بوون. یه‌كیان كورد بوو و یه‌ك عه‌جه‌م. بارگه و بنه‌یه‌كی زۆریشیان پێ بوو. باره‌كه‌ قورس بوو و بۆمان نه‌ده‌هات. داوامان لێ كردن سووكی كه‌ن یا جێی بهێلن. كه باره‌كه‌یان كرده‌وه، شریت و جل و به‌رگ و قات و زۆر شتی بێ كه‌لك بۆ چیا وه‌ده‌ر كه‌وت. ئه‌وشتانه‌مان به جێ هێشت و به سووك باری وه‌ڕێ كه‌وتین. ده‌مه‌و تاریكان له دێی وه‌ده‌ر كه‌وتین. سه‌عاتێ دواتر كوڕه‌كان جگه‌ره‌یان بڵاو كرده‌وه و پێمان كردن. هێشتا دوو قوممان لێ نه‌دابوون، ده‌سرێژیان لێ كردین. به بریندار بوونی خۆم زانی. كه وه‌خۆ هاتین و ته‌قه‌مان كرده‌وه و ورده ورده داخوشاین، زانیم جه‌ماڵ وه‌به‌ر هاتووه و كوژراوه. منیش بریندار بووم و كوڕه‌كانیتر هیچیان وه‌به‌ر نه‌هاتبوون. خوێنێكی زۆرم له به‌ر ده‌رۆیی. نه‌مده‌توانی چیدی ڕێگه ببڕم. لامان دا دێیه‌كی و خۆمان به ماڵێكی قه‌راغ دێ دا كرد.
ماڵه ئه‌و  ده‌روێش ڕه‌حمانه‌ی بوو. ماڵه‌كه‌شیان جه‌ماعه‌تێكی زۆری تێدا بوو. سه‌ره‌خۆشی كوڕ‌ه‌كه‌ی بوو، دوو- سێ ڕۆژ پێشتر وه‌ سه‌ر مین په‌ریبوو.
ماڵه‌كه ڕێگه‌یان داین و ئاویان گه‌رم كرد و جلیان له به‌ر من دادڕی و خه‌ریكی برینه‌كه‌م بوون. هه‌را هه‌رایه‌ك ساز بوو. كوڕه‌كانی ئێمه ده‌ستیان چوو سه‌ر په‌لاپیتكه‌ی. ده‌روێش چوو به‌ر ده‌رگای و هه‌موویانی بێده‌نگ كرد. ده دوانزه پێشمه‌رگه‌ی دێمۆكرات لێمان وه‌ژوور كه‌وتن. ده‌روێش به میوانن، میوانن ئێمه‌ی وه پشته خۆ دا. كابرای سه‌رپه‌لیان نه‌رم بۆوه و كووتی: خاله ڕه‌حمان، بۆ شه‌ڕێ نه‌هاتووین، هاتووینه سه‌ره‌خۆشی. ده‌روێش ڕه‌حمانیش پشوویه‌كی هاته‌وه خۆ. كووتی: دوكتور گیان، یاریده‌م كه، ئه‌وه‌یان برینداره. دوكتور كه دواتر زانیم هه‌ر برینپێچه و دوكتوری پێده‌ڵێن، هات و برینه‌كه‌می خاوێن كرد و به‌ستی. كووتی: نابێ بۆ سێ چوار حه‌فتان هه‌ستی. شانت به گوولله‌كه‌ شكاوه. ده‌نا ئێسكه‌كه خۆ ناگرێته‌وه.

شه‌وێ هه‌ر دوو لا له ماڵی ده‌روێش بووین. به‌یانیش به پاڕانه‌وه‌ی ده‌روێشی كووره‌كانی ئێمه زووتر ڕۆیشتن و ده‌رباز بوون. دواتر چه‌كداره‌كانی تریش رۆیشتن و من له ماڵی ده‌روێش مامه‌وه. مانگ و نیوێك له ماڵیان مامه‌وه، هه‌تا خزمه‌كانی خۆم هاتن و بردیانمه‌وه شاری. دوكتوریش تا ڕێگه‌ی له‌و دێیه‌ ده‌كه‌وت ده‌هاته سه‌ردانم. دواتر زانیم هه‌ر ئه‌و بوو كه ده‌سرێژی لێ كردبووین. ئه‌و‌ه‌ش نه‌قڵی من و ده‌روێش ڕه‌حمانی.
جه‌لال لێی پرسی: ئه‌و كوڕه‌كانی تر چیان به‌سه‌ر هات؟
كووتی: ئه‌وه‌ندی من ئاگام لێ بێت، ئه‌و دوو كوڕه میوانه‌كه‌‌یان دوای ماوه‌یه‌ك به‌ڕێ كرد بۆ ده‌ره‌وه. دڵشاد دواتر وه‌به‌‌‌ر ده‌سرێژی پاسداران هات و لاقێكی تێداچوو، ئێستا له سه‌ر دوكانی بابی ده‌بێ. مسته‌فاش دوای دوو سێ جار بریندار بوون به ته‌مای چوونه ده‌ر چوو بۆ توركیه‌ی، ئێستاش سێ ساڵه له‌وێیه. منیش ئه‌وه ئیستیكان به ئیستیكان له سه‌رخۆشی ئه‌و سه‌رده‌می ده‌گه‌ڕێم. سه‌رخۆشی ده‌كرم و ده‌فرۆشم!